Leerzame kennismaking met geschiedenis en tuinbouw in het Westlands Museum

Bij het museum bevindt zich een historische tuin, waarin een reconstructie is gemaakt met origineel materiaal van Westlandse tuinbouwbedrijven uit vroeger tijd (foto: Lezerzzz).

03-05-2018 | Van onze redactie – Vanaf de achttiende eeuw groeide het Westland uit tot het tuinbouwgebied dat produceerde voor de nationale markt en voor exportmarkten als Engeland en Duitsland. In het Westlands Museum ervaar en beleef je hoe de Westlanders dit gedaan hebben en kun je kennismaken met tuindersfamilies uit het verleden en heden.

Als landstreek in de provincie Zuid-Holland is het Westland bekend om de glastuinbouw. Gelegen ten noorden van de Nieuwe Waterweg, ten zuiden van Den Haag, speelt dit gebied al tweeduizend jaar een belangrijke rol in de grootschalige voedselvoorziening. Dat begon in de Romeinse tijd toen dit gebied structureel werd ingericht met boerderijen voor de voedselproductie van het Romeinse leger. In de Middeleeuwen werden fruit en groenten gekweekt voor de omliggende steden. Van 1850 tot 1940 was de druif het belangrijkste Westlandse product dat in de kassen werd gekweekt. In de beeldvorming naar het publiek toe stond het Westland dan ook synoniem voor ‘druivenland’. Na de Tweede Wereldoorlog werd de tomaat het belangrijkste product op de voet gevolgd door de komkommer. De bloementeelt kwam op als bijteelt van bloembollen, maar werd pas na de oorlog van betekenis. Nu is de omzet van bloemen en planten twee keer zo groot als de groenten- en fruitteelt. In het Westlands Museum kan jong en oud op een leerzame manier alles te weten komen over dit boeiende onderwerp.

Verschillende tuinbouwteelten

Op deze plek wordt de Westlandse geschiedenis behandeld van de Romeinen tot aan de dag van vandaag. Aan bod komen onder meer de verschillende tuinbouwteelten en de belangrijkste typen kassen die werden gebruikt. Begin het bezoek in de filmzaal, waar een korte introductiefilm te zien is, met duidelijke vergelijkingen tussen het heden en verleden. Via de foyer kom je bij de vaste tentoonstelling over de historische ontwikkeling van het Westland. Kinderen kunnen ontdekkend leren op de familiezolder. Extra leuk is de afmijnzaal waarin je met behulp van een ouderwetse veilingklok als koper op een knop kunt drukken om daarmee de prijs van een gewenste partij groenten of fruit vast te stellen. Zo ging dat dus vroeger!

Het systeem van vraag en aanbod

Want de tuinder bracht zijn groenten en fruit zelf naar de markt om ze te verkopen. Ook werkte men samen met groentehandelaars of opkopers. Dit was omslachtig en niet altijd betrouwbaar omdat de handelaars wel eens knoeiden met de kwaliteit en kwantiteit. In 1889 werd daarom een veilingvereniging Westland opgericht, die al snel in alle dorpen een vestiging had. De veiling werkte met een keurmerk, waardoor het vertrouwen van de afnemers werd hersteld. Door een centrale aanvoer op de veilingen ontstond er door het systeem van vraag en aanbod een eerlijke marktprijs. Om de markt te beschermen werkte men met minimumprijzen. Als die niet gehaald werden, werd het product uit de markt genomen. Dit systeem bracht welvaart voor de tuinder en heeft ruim honderd jaar goed gefunctioneerd. Door veranderingen in de markt werkt men nu meer op contractbasis in telersorganisaties, die direct aan grote afnemers leveren.

Specifiek model schuit

In vroeger tijd vond het transport van tuinbouwproducten vrijwel uitsluitend per schip plaats. Hiervoor was een specifiek model schuit ontwikkeld, de ‘Westlander’. Dit was een veilige en snelle manier om de kwetsbare groenten en fruit naar de stedelijke markten te vervoeren. Hiervoor was het noodzakelijk dat de tuinderijen en later ook de veilingen, aan goed vaarwater lagen. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de WSM spoorlijn aangelegd en konden de tuinbouwproducten ook naar verder weg liggende Nederlandse steden en het buitenland vervoerd worden. Hierdoor groeide de export naar Duitsland enorm en daardoor kwam de Westlandse tuinbouw tot grote bloei. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het wegtransport tot ontwikkeling. De vrachtwagen werd al snel zo belangrijk dat in de jaren zestig het vervoer per schuit en spoor verdween. Sloten werden gedempt en nieuwe wegen aangelegd. Ook in poldergebieden, die onbereikbaar waren voor transport per schuit, konden tuinderijen worden gesticht.

Jaarlijks wisselende exposities

Naast de vaste tentoonstelling worden er jaarlijks wisselende exposities in het museum georganiseerd en vinden regelmatig in en om het museum allerlei activiteiten plaats, zoals workshops, demonstraties en diverse kinderactiviteiten. Met Westlandse games zijn kinderen gemakkelijk een middag zoet en leren ze spelenderwijs groenten en fruit herkennen. De educatie biedt schoolklassen de mogelijkheid om zelf aan de slag te gaan met de historie van de tuinbouw en de streek. Met diverse leskisten en leerlijnen kunnen de kinderen een ontdekkingstocht door de geschiedenis maken. Bij het museum bevindt zich een informatiecentrum. In de bibliotheek staan negenduizend publicaties die met het Westland en de tuinbouw te maken hebben. Men beschikt over een historische tuin, waarin een reconstructie is gemaakt met origineel materiaal van Westlandse tuinbouwbedrijven uit vroeger tijd. Iedere bezoeker waant zich hier een tuinder in de negentiende eeuw. Zo vind je er een wagenschuur, fruitmuur, watertoren, kopkas, A-kas, ketelhuis, warenhuis, tuinschuur, lessenaar, platglas, druivenkas en smederij. Er worden Westlandse producten gekweekt zoals druiven, perziken, pruimen en asperges. En er zijn kippen, konijnen en bijenkasten te zien.

Een must-see

Het Westlands Museum is een must-see voor iedereen die het Westland bezoekt of gaat bezoeken. Enthousiaste vrijwilligers helpen je graag om je van alle informatie te voorzien. Dit museum vind je aan de Middel Broekweg 154 in Honselersdijk, telefoon 0174-621084. Kijk voor meer informatie op de website www.westlandsmuseum.nl.