Richard Helwig: ‘Onnodige herhaling van een reeks aan tegenargumenten in Rijswijkse zaak Anneke van der Stap.’

De vader van Anneke van der Stap bij het graf van zijn dochter, kort na de moord. Over het boek ‘Dubbel gedwaald’ concludeert hij: ‘Het is afgerond, het is klaar. Er moeten geen nieuwe fantasieën meer opduiken.’ (foto: Richard Helwig)

19-12-2017 | Van onze redactie – Met de verschijning van het boek ‘Dubbel gedwaald’ van wetenschapsfilosoof Ton Derksen, is volgens journalist Richard Helwig een onnodige herhaling van een reeks aan tegenargumenten gecreëerd met als doel om op zijn minst de werkelijkheid in de Rijswijkse moordzaak Anneke van der Stap in twijfel te trekken. Het lichaam van deze 22-jarige studente werd in de zomer van 2005 aangetroffen in de bosjes langs het Jaagpad. Een bijna eindeloze juridische weg was het gevolg voordat de dader kon worden veroordeeld.

De gebeurtenissen nemen een aanvang op 9 januari 1994 als het lichaam van Christel Ambrosius wordt gevonden in het huis van haar oma in Putten. De zwagers Wilco Viets en Herman Du Bois worden hiervoor aangehouden en veroordeeld. Nadat ze twee derde van hun straf hebben uitgezeten, volgt vrijspraak. In een latere DNA-match wordt Ronald P. als dader aangewezen. In hoger beroep wordt hij veroordeeld tot 15,5 jaar cel. Kort na deze veroordeling wordt hij ook verdacht van de moord op Anneke van der Stap. De rechtbank spreekt hem daarbij vrij, maar in hoger beroep krijgt Ronald alsnog 4,5 jaar gevangenisstraf voor doodslag. Het cassatieverzoek wordt afgewezen. De opgelegde straf blijft gehandhaafd. Het is dan 30 juni 2015. Ronald zit zijn straf nog steeds uit.

‘Vingers gespreid in angst’

Richard Helwig verdiepte zich meer dan tien jaar in de zaak Anneke van der Stap. Vorig jaar kwam hierover zijn gedetailleerde boek ‘Vingers gespreid in angst’ uit. Tijdens het schrijven sprak hij uitgebreid met onder meer de familie van Anneke, zoals haar vader, vrienden en vriendinnen, politie, justitie, door hem benaderde deskundigen en met de vader en ex-vriendin van de veroordeelde, Ronald P. In beide zaken is hij bij vrijwel alle zittingen van de rechtbank en het gerechtshof aanwezig geweest. Misdaadverslaggever John van den Heuvel liet na de verschijning van dit boek naar de auteur weten: ‘Het is een even beklemmend als zeer goed gedocumenteerd boek geworden. Je hebt er onmiskenbaar je hele ziel en zaligheid ingelegd. Een waardevol naslagwerk en document voor iedereen die emotioneel of beroepsmatig bij de moord op Anneke betrokken was. Mijn welgemeende complimenten.’

Tweetal gerechtelijke dwalingen

Nu lijkt er opeens een omslag te zijn bewerkstelligd in de gebeurtenissen met de verschijning van ‘Dubbel gedwaald’. In dit boek, dat voor de eerste helft over de zaak Christel Ambrosius gaat en waarbij de andere helft werd ingeruimd voor de zaak Anneke van der Stap, wordt uitvoerig uit de doeken gedaan waarom er sprake zou zijn van een tweetal gerechtelijke dwalingen. Maar volgens Richard Helwig, die dit boek nauwkeurig heeft gelezen, ligt het anders als het om die laatste zaak gaat. Wat hem betreft levert het geen nieuwe inzichten op. ‘Het is een herhaling van tegenargumenten die ik stuk voor stuk herken uit de rechtszaak en het hoger beroep welke door de advocaat van Ronald naar voren werd gebracht. Je kunt zo diens pleidooi ernaast leggen. Alles lijkt erop alsof de rechtszaak en het hoger beroep in dit boek dunnetjes vanuit de verdediging worden overgedaan. Dan is het onmogelijk om nu opeens te stellen dat er sprake is van een gerechtelijke dwaling in de zaak Anneke van der Stap. Het schrijven van een dergelijk boek is op deze wijze wel heel erg eenvoudig.’

‘Er is een verhaal in elkaar gezet waarin de dader die verantwoordelijk is voor de dood van Anneke op alle mogelijke manieren wordt vrijgepleit.’

De spullen van Anneke

Ton Derksen is wetenschapsfilosoof en publiceert in 2006 zijn eerste boek over Lucia de Berk. Dat boek leidt opvallend genoeg tot een herziening van de zaak tegen de Haagse verpleegster. ‘Maar met ‘Dubbel gedwaald’ slaat hij de plank mis als het gaat om de zaak van Anneke,’ aldus Helwig. ‘Er is een verhaal in elkaar gezet waarin de dader die verantwoordelijk is voor de dood van Anneke op alle mogelijke manieren wordt vrijgepleit. Ronald zou de schijn in deze zaak tegen zich hebben gehad omdat hij eerder was veroordeeld voor de verkrachting en moord op Christel Ambrosius. Het belastende bewijs tegen Ronald kan volgens Derksen gezien worden als ontlastend. Het gaat dan in ieder geval om de persoonlijke spullen van Anneke die Ronald kort na de moord in zijn bezit had. De advocaat noemde toen al het feit dat Ronald kort na de moord chipte met de bankpas, eerder een aanwijzing voor zijn onschuld betrof, dan voor zijn schuld. Transacties zouden zelfs onrechtmatig via allerlei “tussenstationnetjes” zijn verkregen. Op deze wijze kun je alles rechtbuigen wat krom is.’

Partijen waar het echt om gaat

Volgens hem is het opmerkelijk dat er geen nauwkeurig onderzoek lijkt te zijn gedaan bij de totstandkoming van dit boek. Er is enkel uitgegaan van de stukken die Derksen van de advocaat gekregen moet hebben. Helwig: ‘Zo geeft deze auteur aan dat zijn vrouw Henny alles wat hij schreef van aanhoudende kritiek heeft voorzien. Zelfs zijn buren gaven commentaar en correcties. Leuk allemaal, maar de partijen waar het echt om gaat, zoals politie en justitie, zijn niet eens meer om een weerwoord gevraagd. Hij is zelfs niet eens op de betreffende locaties geweest om hier zelf een indruk van te krijgen, maar heeft alles van Google gehaald.’ Wat hem verder opvalt is dat er in het boek veelvuldig ruimte wordt vrijgemaakt voor artikelen die in de pers zijn verschenen: ‘Natuurlijk zijn er in deze zaak fouten in de berichtgeving gemaakt. Alsof daardoor bij politie en justitie op voorhand al een beeld was ontstaan dat Ronald de moord op Anneke wel op zijn geweten moest hebben.’

‘Zo gelooft Derksen niet dat er een schuifdeur in de bus van Ronald zat waar Anneke door naar binnen werd getrokken. Hoe slordig kun je zijn.’

Dossier ‘vol verwijten’

Zo wordt in het boek aangegeven dat het dossier ‘vol verwijten’ staat richting Ronald. Hierover zegt Helwig: ‘De lezer wordt er niet veel wijzer van. Met teksten als dat een verklaring van Ronald waar kan zijn, maar ook niet waar kan zijn, scoor je niet. Maar Derksen gaat veel verder. Want zo zegt hij dat, omdat er geen sporen van Anneke in de bus van Ronald zijn gevonden, het een aanwijzing is dat Anneke nooit in die bus is geweest en dus niet daarin is vermoord. Derksen had gewoon eerst mijn boek moeten lezen om te weten dat de sporen van Anneke in die bus ook gewoon verloren kunnen zijn gegaan door het tijdsverloop.’ Maar in het boek staan volgens Helwig ook de nodige fouten van waaruit veel te snel eenzijdige conclusies zijn getrokken: ‘Zo gelooft Derksen niet dat er een schuifdeur in de bus van Ronald zat waar Anneke door naar binnen werd getrokken. Uit een foto blijkt dat die bus wel degelijk over een schuifdeur beschikte. Hoe slordig kun je zijn. En dat Ronald zijn bus van wit naar blauw heeft geverfd, snel van zijn bus af wilde en regelmatig van kapsel veranderde, worden als “geheel onschuldig” afgedaan. Er worden veel theorieën opgeworpen die onvoldoende gefundeerd zijn.’

Hoge beginwaarschijnlijkheid

In de geschetste situaties in dit boek wordt volgens Helwig alles categorisch in een onschuld-scenario geschoven. Volgens de tijdlijn is het zelfs ‘reëel genomen onmogelijk’ dat Ronald op tijd in Rijswijk is geweest voor de moord op Anneke. Ook dat is dat volgens hem een herhaling van een theorie die aan alle kanten rammelt. In de analyse wordt er vervolgens vanuit gegaan dat hij onschuldig is voor de verkrachting en moord op Christel Ambrosius. Dat zou een hoge beginwaarschijnlijkheid voor het onschuld-scenario opleveren in de zaak van Anneke. Helwig: ‘Ja, en dan komt Derksen op een onschuld-scenario uit van maar liefst 99,4%. Dat begrijpt niemand. Er wordt in dit boek aangegeven dat Ronald “domweg pech” had. Er staat zelfs in dat het niet zo is dat Ronald wel de moordenaar moet zijn, omdat alle feiten tegen hem samenspannen. Nee, het zou omgekeerd zijn: juist omdat alle feiten zich toevallig tegen hem samenspanden, werd hij veroordeeld. Deze auteur is er stellig van overtuigd dat Ronald onschuldig is en noemt zelfs dat hij “weer geen dader” is. Dergelijke redeneringen zijn veel te kort door de bocht; het heeft met het serieus proberen aan te tonen van een gerechtelijke dwaling niets te maken.’

‘Wij zijn er meer dan van overtuigd dat Ronald verantwoordelijk is voor het overlijden van Anneke van der Stap.’

De waarheidsvinding

Politie en justitie wisten na een langlopend en uitermate intensief onderzoek in de zaak van Anneke van der Stap het net rond Ronald langzaam te laten sluiten. In het boek ‘Vingers gespreid in angst’ concludeert de recherche nadat Ronald in hoger beroep is veroordeeld: ‘Wij hebben gedurende het hele onderzoek, naarmate Ronald in beeld kwam, de overtuiging gehad dat we de juiste persoon voor ons hadden zitten. Wij zijn er meer dan van overtuigd dat Ronald verantwoordelijk is voor het overlijden van Anneke van der Stap. Er is niet alleen recht gedaan aan de hele zaak, maar ook aan de familie omdat de zaak is opgelost. Dat is voor ons het belangrijkste punt van aandacht: de waarheidsvinding.’

Geen nieuwe fantasieën

Volgens Helwig is het zacht gezegd slordig dat Derksen naar de vader van Anneke pas op het allerlaatste moment heeft laten weten dat zijn boek uit zou komen. Weliswaar heeft hij daarvoor zijn excuses aangeboden en erkent hij dat dit ‘zeer pijnlijk’ voor hem moet zijn, Harry is duidelijk in zijn oordeel: ‘Het is afgerond, het is klaar. Er moeten geen nieuwe fantasieën meer opduiken. Ronald is zowel bij de laatste momenten van Christel als van Anneke aanwezig geweest, dat moet dan toch duidelijk zijn.’ De vader van Ronald heeft het verschijnen van het boek uit de media vernomen en tast in het duister over het waarom. Helwig: ‘Breng het fatsoen op om daar netjes mee om te gaan in plaats van de boel overhoop te halen met als doel verwarring te zaaien. Deze auteur heeft er geen idee van hoeveel leed hierdoor bij met name de familie van Anneke wordt berokkend.’

Zowel de auteur Ton Derksen van het boek ‘Dubbel gedwaald’ als ISVW Uitgevers is gevraagd om een reactie op dit artikel. Hier is bij de redactie van Lezerzzz geen antwoord meer op ontvangen.