Stan in ‘Stan & Ollie’ tegen Oliver: ‘Je bent gewoon een luie donder die mazzel had dat je mij ontmoette’ (2)

Bram Reijnhoudt: ‘De filmmakers hebben zich grote artistieke vrijheden veroorloofd om in anderhalf uur te laten zien hoe Laurel en Hardy tijdens de tournees, dagelijks van vroeg tot laat, op elkaar aangewezen waren.’ (foto: Entertainment One)

Laatste update 27-03-2019 – Stan Laurel en Oliver Hardy vormden het grootste komische duo dat Hollywood ooit gekend heeft. Voor miljoenen kijkers gaat de eerste kennismaking terug naar hun kindertijd. In ‘Stan & Ollie’ speelt het verhaal zich af achter de schermen, in plaats van ervoor. Wat maakt die inhoud zo bijzonder? Richard Helwig dook in de leerzame materie van de conversaties, gericht op de hechte vriendschap. Waren er dan nooit problemen tussen die twee? Daarnaast vroeg hij twee kenners, Bram Reijnhoudt en Sem Donkers, naar hun mening over deze film. Dit is het tweede en tevens laatste deel.

Bram Reijnhoudt schreef meerdere boeken over Laurel en Hardy. Is oprichter in 1968 van de Sons of the Desert-Nederland, het international Laurel en Hardy Genootschap, en actief als eindredacteur van het magazine Blotto, welke helemaal is gewijd aan het duo. Het verhaal van ‘Stan & Ollie’ is volgens hem ‘echt ‘een tour de force’ van de scriptschrijver, Jeff Pope. ‘Hij heeft de elementen, gebeurtenissen en incidenten, uit het leven van de boys, zoals we die kennen uit biografieën en documenten, zo aan elkaar geregen en heeft hier zo over uitgewijd, dat je in kort bestek een goede indruk krijgt over hoe de onderlinge verhoudingen zijn geweest. Of moeten zijn geweest, kun je misschien beter zeggen.’ Hij noemt de keuze voor de hoofdrolspelers John C. Reilly en Steve Coogan perfect: ‘Niet alleen omdat ze een beetje lijken op Stan en Ollie, en na uren in de make-up veel lijken op Stan en Ollie, maar omdat ze ook hun gebaren, ticks en mimiek hebben bestudeerd om het beeld te versterken. En trouwens, als je in het verhaal meegesleept wordt, vergeet je de verschillen tussen echt en nagespeeld, en worden ze gewoon Stan en Ollie.’

Grote artistieke vrijheden

En hoe zit het met de werkelijkheid van de film? Bram: ‘De dialogen zijn natuurlijk voor het grootste deel verzonnen. Ik heb er eentje herkend als Ollie tegen zijn vrouw zegt hoe het mogelijk is dat ze van zo’n dikke man kan houden. Die uitspraak komt letterlijk uit een interview van biograaf John McCabe met Lucille. De filmmakers hebben zich grote artistieke vrijheden veroorloofd om in anderhalf uur te laten zien hoe Laurel en Hardy tijdens de tournees, dagelijks van vroeg tot laat, op elkaar aangewezen waren. Echte vriendschap voor elkaar gingen voelen. Want tijdens hun werkzame leven in de filmstudio’s waren ze geen echte vrienden. Stan was altijd aan het werk, ook als de camera’s niet draaiden, met schrijven of monteren. Oliver had zijn eigen vrienden met wie hij zich vermaakte op de golfbaan of bij de paardenrennen.’

‘Dat straalt er vanaf. Er is duidelijk met liefde en toewijding aan deze film gewerkt.’

Dramatisch effect

In de film ‘Stan & Ollie’ is er volgens hem ook ‘geleend’ uit andere tijdvakken. ‘Ze waren inderdaad juryleden bij een schoonheidswedstrijd zoals wordt gespeeld, maar niet tijdens hun laatste toernee, maar bij een eerdere in 1947. En Oliver is toen niet in elkaar gezakt. Stan is nooit ingegaan op een verzoek van hun manager om met een andere komiek het toneel op te gaan, toen bij Oliver achteraf na een griepje, een lichte hartaanval was geconstateerd. Oliver had wel ooit, dat was in 1939, een film gemaakt met een andere komiek, Harry Langdon, maar heeft die heftige woordenwisseling tussen Stan en Ollie met verwijten over en weer, ooit plaatsgevonden, waar of wanneer dan ook? We weten het niet, maar ja, het zou kunnen. We weten van tijdgenoten dat er wel strubbelingen waren tijdens hun werkzame leven in de studio. Is het geen goed recht van de filmmakers om dat te gebruiken en aan te dikken als dramatisch effect, om hun verhaal goed over te brengen op de kijker? Het was, geloof ik, regisseur Jon S. Baird die zei: de film is een liefdesbrief aan Laurel en Hardy. Dat straalt er vanaf. Er is duidelijk met liefde en toewijding aan deze film gewerkt.’ Of ze tenslotte arm zijn gestorven? Bram: ‘Dat niet, maar ze hadden het niet breed. En als je ernstig ziek wordt in Amerika, ben je gauw door je spaarcentjes heen. Dat was toen, en dat is nog zo.’

Een interessant leven

Sem Donkers is eveneens kenner van het tweetal en kijkt hun films regelmatig. ‘Het mag misschien in zwart-wit zijn, maar als je één van hun films kijkt vergeet dat al snel. De komedie van die twee is, zoals Rufus Jones als Bernard Delfont in de film zegt: “pure magic”. Ik heb me heel erg verdiept in het leven van Laurel en Hardy. Ze hadden een interessant leven. Zoals, waar in het begin van de film kort naar wordt verwezen, de losse contracten waar Stan en Oliver aan vast zaten tijdens hun periode bij de Hal Roach Studios. In de film wordt Hal Roach beschreven als een ‘parvenu’, maar in het echt was hij een goede vriend van Stan en Oliver. Tot het gedoe met de contracten. Ik heb ook een boek geschreven, een vervolg op ‘Chez Charlie Chaplin’, over hun leven, en ik hoop dat een uitgever het wil gaan uitgeven. En ik werk nog aan een voorstelling over Stan en Oliver, dus dan moest ik ook wel het een en ander over hun leven weten.’

Alsof je zelf in de zaal zit

Wat Sem het meeste is bijgebleven na het kijken naar ‘Stan & Ollie’? ‘Ik denk meerdere dingen. Namelijk de sketches die ze op het toneel uitvoerden, omdat Laurel en Hardy gewoon weer tot leven waren gewekt. De hoofdrolspelers hebben het geweldig gedaan. En de stukjes over de Robin Hood film, omdat die nooit gemaakt is, maar we toch hebben kunnen zien hoe de film er ongeveer uit zou hebben gezien. Ik vond het een geweldige film. Toen het orkest “The Dance of the Cuckoos” begon te spelen, gaf dat een kick. Steve Coogan en John C. Reilly spelen stukjes na uit hun films, of ze spelen de sketches die Stan en Oliver ook op tournee deden. Het geeft je een gevoel alsof je zelf in de zaal zit, in zo’n Brits theatertje, in het jaar 1953. En het is een mooie film voor iedereen die Laurel en Hardy nog niet mochten kennen.’

‘Stan & Ollie’ is inmiddels uitgebracht op dvd. Benieuwd naar het eerste deel van dit artikel? Bekijk deze hier.