Stan Laurel in ‘Stan & Ollie’ tegen Oliver Hardy: ‘Je bent gewoon een luie donder die mazzel had dat je mij ontmoette’

Steve Coogan speelt de dunne Stan, terwijl John C. Reilly met de nodige make-up en kunstmatige aanpassingen gestalte geeft aan de dikke Oliver. Een meer dan treffende gelijkenis bestaat er niet (foto: Entertainment One).

Laatste update 27-11-2018 – Stan Laurel en Oliver Hardy vormden het grootste komische duo dat Hollywood ooit gekend heeft. Voor miljoenen kijkers gaat de eerste kennismaking terug naar hun kindertijd. Binnenkort draait de bioscoopfilm ‘Stan & Ollie’ ook in Nederland waarbij het verhaal zich nu eens afspeelt achter de schermen, in plaats van ervoor. Wat maakt die inhoud zo bijzonder? Richard Helwig dook in de leerzame materie van de conversaties, gericht op de hechte vriendschap. Waren er dan nooit problemen tussen die twee?

Het is het jaar 1953, in het naoorlogse Groot-Brittannië en Ierland. Met hun hoogtijdagen achter zich, besluiten Stan Laurel en Oliver Hardy hun triomfantelijke afscheidstournee af te leggen. Zo zegt Oliver tegen Stan: ‘We doen dit tot we aan onze nieuwe film beginnen.’ Ondanks de druk die op hen ligt wegens een hectisch schema, weten ze met de steun van hun echtgenotes hun status veilig te stellen bij het aanbiddende publiek. In de hoofdrollen zien we, zoals in de films van Laurel en Hardy het geval was, een Brit en een Amerikaan, de acteurs Steve Coogan en John C. Reilly. Uit de beelden blijkt hoeveel de twee van elkaar hielden, hoe ze werden ondersteund door hun echtgenotes Ida (Nina Arianda) en Lucille (Shirley Henderson), overigens een apart duo op zich! Over hoe ze de harten stalen van hun fans, waar ze veel respect voor hadden (zelfs toen Stan al flink op leeftijd was, beantwoordde hij al hun brieven persoonlijk). Regisseur is Jon S. Baird, een ‘awardwinning’ regisseur, en onder meer bekend van de film ‘Fifth’.

Nog niet eerder vertelde verhaal

Je zou rustig kunnen zeggen dat ‘Stan & Ollie’ een verhaal is, doordrenkt van een vriendschap, tussen twee ouwe gabbers die toevallig grote komieken zijn. Een verhaal over twee mensen die zich realiseren dat ze eigenlijk niet zonder elkaar kunnen. Over wat voor mensen zij waren als zij niet op de filmset stonden. Samen met het ontdekken van die twee verschillende kanten. En dat blijkt een enorm verschil ten opzichte van hun alter ego’s op het witte doek te zijn. Belangrijk om te weten is dat de film gebaseerd is op het nog niet eerder vertelde verhaal, en dus niet die humor bevat zoals je misschien op het eerste gezicht zou denken als je die twee voor ogen hebt. Sterker nog, het is drama. John C. Reilly geeft met de nodige make-up en kunstmatige aanpassingen gestalte aan de dikke Oliver terwijl Steve Coogan de dunne Stan speelt. Een meer dan treffende gelijkenis bestaat er niet. Stan begon scripts te schrijven voor de twee typetjes. In het jaar 1929 waren hun films de populairste serie in de Roach Studio. Oliver stond bekend om zijn mooie stem. In verschillende films zingt hij gevoelige liedjes, denk aan ‘Lazy Moon’ en ‘Shine On Harvest Moon’.

Meer dan honderd

Arthur Stanley Jefferson werd op 16 juni 1890 in het Engelse plaatsje Ulverston geboren. Hij was de zoon van Arthur en Madge (Margaret) Jefferson, beiden actief in de Britse theaterwereld. Ollie Norvell Hardy zag in 1892 in het Amerikaanse Georgia het eerste levenslicht. Als kind bestudeerde hij in het hotel van zijn vader de gasten in de lobby, hierdoor wist hij zijn acteertalent te ontwikkelen. In de tijd van de stomme film, en dan hebben we het over de jaren twintig van de vorige eeuw, veroverde het filmduo de wereld. En na de komst van de geluidsfilm ging dat door. Veel artiesten hadden moeite met die overgang. Stan en Oliver gingen er makkelijker mee om. Verschillende uitspraken werden beroemd. Kijk naar die van Oliver als hij weer eens in de problemen zat: ‘Why don’t you do something to help me?’ Het betrof niet alleen maar de korte films die ze maakten, ook de langere versies waren in trek. Sommige titels bleken wat minder succesvol. Als duo maakten ze er meer dan honderd.

Onderlinge verhoudingen

Beiden brachten in de verhalen niet alleen zichzelf in de meest uiteenlopende problemen, hun omgeving moest het eveneens ontgelden. De meest simpele situaties liepen in een handomdraai uit tot een onvoorstelbare puinhoop. Oliver speelde de meest verstandige, overwichtige, hoogdravende man, meer een betweter. Terwijl Stan in de praktijk gewoon slimmer bleek te zijn, maar zich veelvuldig manoeuvreerde in een slachtofferrol. De karakters waren dusdanig bepaald dat ze best vaak ruzie hadden, maar dat dit binnen korte tijd weer helemaal kon zijn bijgelegd. Ze vulden elkaar volledig aan als het ging om het gezamenlijk trachten uit de problemen te komen. Daarentegen zijn de onderlinge verhoudingen tussen Stan en Oliver in de privésfeer in de loop van hun geschiedenis relatief maar matig belicht. Uit de film ‘Stan & Ollie’ blijkt dat die verhoudingen niet altijd even optimaal waren. De filmmakers zijn op zoek geweest naar de nodige voorbeelden daarvan. Zo zegt Oliver tegen Stan: ‘We hadden iets moois samen, maar jij koesterde een wrok omdat ik een film maakte met iemand anders.’ En Stan tegen Oliver: ‘Daar kon ik dagenlang niet van slapen. Je bent gewoon een luie donder die mazzel had dat je mij ontmoette.’ Oliver op zijn beurt: ‘Mazzel? Met een man die zich altijd achter zijn typmachine verbergt?’ Hierbij doelt hij op het feit dat Stan de meeste creatieve invloed op het maken van de films had, terwijl Oliver zich beperkte tot het acteerwerk voor de camera. Of deze scène waarin Stan tegen Oliver zegt: ‘Je hebt me verraden. Onze vriendschap.’ En Oliver tegen Stan: ‘Je bent leeg!’ In deze situaties leert de kijker de hoofdpersonen kennen uit de handelingen die zij verrichten.

Verschillende karakters

Het uiterlijk van Stan (dun) en Oliver (dik), met hun uiteenlopende postuur, zorgt voor een groot contrast dat rechtstreeks gerefereerd kan worden aan de geheel verschillende karakters van het tweetal. Zelfs de filmstudio wilde dat Oliver niet op dieet zou gaan om het contrast tussen hem en Stan vast te houden. Karakters in een film moeten op een doordachte manier worden bepaald. Oliver friemelt regelmatig aan zijn stropdas en doet allerlei uitspraken die in hun films terugkomen, zonder dat het bij de kijker verveelt. Zoals het in ogenschouw nemen van wat Stan in een bepaalde situatie aan het doen is, om hem vervolgens opzij te schuiven en te zeggen: ‘Let me do that!’, waarbij hetgeen hij gedaan wilde krijgen, alsnog op een teleurstelling uitdraait. Zelfs de kijker wordt betrokken in scènes als Oliver met een wanhopige blik in de camera kijkt. Een van de meest bekende uitspraken is toch wel: ‘Well, here’s another nice mess you’ve gotten us into!’. Stan krijgt de schuld, terwijl hij er net zoveel aan had kunnen doen.

‘We hadden alleen elkaar. Ik heb nergens spijt van. En jij moet ook nergens spijt van hebben’

Teken van zorgzaamheid

In de film is voldoende ruimte gecreëerd voor de echtgenotes van Stan en Oliver en de rollen die zij innamen. We zien Oliver, zwetend achter de coulissen. In één oogopslag is zichtbaar dat hij zich niet lekker voelt en het niet goed is gesteld met zijn gezondheid, waaronder het hebben van hartproblemen en een slechte knie. Met een scène waarin Oliver op de bank zit, terwijl zijn echtgenote ernaast staat en tegen hem zegt: ‘Je kunt het podium niet op in je huidige conditie. Ik hou van je, maar ik ga niet toekijken hoe deze tour je dood wordt.’ Het is een teken van zorgzaamheid tussen deze twee personen. Oliver kampte met de nodige gezondheidsproblemen waardoor werk voor hem onmogelijk werd. Bijna net zoals bij hun karakters in hun films het geval was, konden ze geen werk meer vinden in Amerika, en dus begonnen ze aan een afscheidstournee. Met een gestelde conclusie: ‘Weinig publiek gisterenavond. Men wil Laurel en Hardy blijkbaar niet meer zien.’ Het slaat op de halfvolle theaterzalen waarmee ze werden geconfronteerd. In het verhaal slaat de vertwijfeling regelmatig toe. Zoals de scène waarin de echtgenote van Oliver tegen hem zegt, terwijl ze samen in één bed liggen: ‘Laat ie je te hard werken, schat?’ Waarop Oliver antwoordt: ‘Je kent Stan.’ Of deze scène waarbij Stan van zijn vrouw te horen krijgt: ‘Je had allang “vaarwel” tegen Oliver kunnen zeggen.’

Onafscheidelijk

Uiteindelijk weten Stan en Oliver elkaar altijd weer te vinden. Zo zegt Stan tegen zijn echtgenote, terwijl ze aan de bar zitten: ‘Ik had ons deze tour nooit moeten laten doen. Ik hou van hem, Ida.’ Een moment van ontroering is de scène waarin Oliver bij Stan in het hotel Savoy in Londen aanklopt, waar ze tijdelijk verblijven. Als die de deur net heeft opengedaan, vraagt Oliver: ‘Je vertrekt toch niet, hè Stan? De show moet altijd doorgaan.’ Stan knikt. Beiden grinniken. Dat ze onafscheidelijk zijn, blijkt wel uit de woorden van Stan tegen zijn echtgenote: ‘Als je onze films ziet, gaat het altijd om ons tweeën.’ Nog een voorbeeld hiervan is deze. Terwijl Oliver ziek in bed ligt, zegt hij tegen Stan: ‘We hadden alleen elkaar. Ik heb nergens spijt van. En jij moet ook nergens spijt van hebben.’ Het was 1955 toen ze voor het laatst optraden in het openbaar. Twee jaar later overleed Oliver aan de gevolgen van hartproblemen en beroertes, waarna Stan het besluit nam om te stoppen met acteren. Hij stierf in 1965.

Vanaf 10 januari 2019 draait ‘Stan & Ollie’ in de Nederlandse bioscopen. De wereldpremière in Londen heeft inmiddels plaatsgevonden; de release van de film staat daar gepland op 11 januari 2019.