Vanwege zachte winters: teken zijn als ziekteverwekkers het hele jaar door actief

Teken komen niet alleen voor in natuurgebieden, maar ook in stadsparken, grasdijken, weilanden en tuinen (foto: Lezerzzz).

01-06-2018 | Van onze redactie – Na een dagje in het bos, de duinen of in het park te zijn geweest, zul je er niet zo snel bij stilstaan dat je kan zijn gebeten door een teek. Onschuldig als dat het misschien lijkt, het is oppassen geblazen. Want in Nederland kunnen teken de ziekte van Lyme overbrengen. En dat kan het hele jaar door. Lezerzzz zet in samenspraak met de Lymevereniging de belangrijkste feiten op een rijtje.

Een teek is een kleine geleedpotige (spinachtige) parasiet die zich met zijn monddelen vastzet in de huid van zijn gastheer om bloed te zuigen. In Europa is de bekendste soort de Ixodes ricinus of schapenteek. Deze teek komt voor op plaatsen waar de luchtvochtigheid groot is, bijvoorbeeld op plaatsen met lage begroeiing. Teken komen niet alleen voor in natuurgebieden, maar ook in stadsparken, grasdijken, weilanden en tuinen. Vaak wordt gesteld dat het tekenseizoen van maart tot november is, maar vanwege de zachte winters zijn ze het hele jaar door actief. Tijdens hete en droge zomermaanden is de activiteit minder. Teken bijten zich vast in de gastheer, meestal merkt men daar niets van. Ze leven van opgezogen bloed en zijn ieder uur van de dag op zoek naar ‘gastheren en gastvrouwen’ om bloed te kunnen zuigen. Teken hebben voorkeur voor warme, vochtige plekjes, zoals de liezen, knieholten, oksels, achter de oren en de schaamstreek. Omdat kinderen kleiner zijn, zijn teken bij hen vaak op het hoofd te vinden: bij de haargrens en achter de oren. De dermacentorteek heeft een voorkeur voor de behaarde hoofdhuid en is het hele jaar door actief.

Ixodes ricinus

Er zijn verschillende soorten teken. Harde teken hebben een hard schildje op hun rug. De teek Ixodes ricinus komt het meest voor in Nederland en wordt ook wel gewone, hout-, schapen- of hondenteek genoemd. Zachte teken hebben geen rugschild en leven meestal in een nest of een hol van een vogel of ander dier. Ze zuigen het meeste bloed van vogels en vleermuizen, maar lusten ook graag een slokje van andere dieren of mensen. Deze soort wordt ook wel de duiven- of kippenteek genoemd. De laatste jaren wordt de aanwezigheid van de dermacentorteek in ons land gemeld. De teek, die voorheen alleen in Zuid- en Midden-Europa voorkwam, heeft zich definitief in Nederland gevestigd. Dit blijkt uit onderzoek uitgevoerd aan de afdeling Infectieziekten en Immunologie van de Universiteit Utrecht. De dermacentorteek kan ook voor de mens gevaarlijke ziekteverwekkers bij zich dragen zoals Rickettsiabacteriën, zo ontdekte de Utrechtse onderzoeksgroep. Deze bacteriën kunnen onder andere tick-borne lymphadenitis veroorzaken. Deze teek kreeg de bijnaam ‘hondenkillerteek’ omdat het de voor honden dodelijke ziekte babesiose overbrengt.

Drie gastheren parasiet

De teek ontwikkelt zich via een vervelling van larve tot nimf en vervolgens tot een volwassen teek. In dit laatste stadium kunnen mannetjes en vrouwtjes worden onderscheiden. Het is een zogenoemde drie gastheren parasiet, dat wil zeggen dat hij in elk van zijn drie ontwikkelingsstadia een nieuwe gastheer zoekt. Een gastheer kan een zoogdier, vogel maar ook een mens zijn. Bij de ene gastheer kan de teek met het bloed de ziekteverwekker opnemen en die vervolgens weer op de volgende gastheer overbrengen. De beet van een teek is over het algemeen niet pijnlijk en wordt daardoor vaak niet opgemerkt. Waarschijnlijk zijn de nimfen het belangrijkst voor het overbrengen van ziekten op de mens. De nimf heeft al een keer bloed gezogen en kan daardoor besmet zijn met Borrelia burgdorferi. Daarbij komt dat de nimf erg klein is, ongeveer één millimeter, waardoor deze makkelijk over het hoofd wordt gezien. Het vrouwtje valt door haar grootte veel beter op en zal dus snel worden ontdekt en verwijderd. Het mannetje zuigt geen bloed en speelt daarom geen rol bij het overbrengen van ziekten.

Diverse hulpmiddelen

Na het vinden van een teek op het lichaam moet deze zo snel mogelijk, maar wel op de juiste wijze, verwijderd worden! Het beste gaat dit met een speciaal hulpmiddel. Er zijn diverse hulpmiddelen in de handel, zoals een tekenlepel, tekentang, tekenkaart, tekenhaakje en tekenlasso, een instrumentje dat de teek met een lusje vastpakt en hem er onbeschadigd kan uittrekken. Het verwijderen moet rustig en precies gebeuren, want het is belangrijk de teek op dit moment niet fijn te knijpen, of ander ongemak te bezorgen, omdat juist dan de kans bestaat dat hij zijn besmette maaginhoud in de bijtwond loost. Er zijn apparaatjes die werken als een hefboompje. De tekenlepel verwijdert teken door een voorwaartse schuifbeweging, dus zonder te wrikken, te draaien of omhoog te bewegen. De hulpmiddelen zijn verkrijgbaar bij de apotheek, drogist, leverancier of dierenwinkel. Bij de Lymevereniging kun je een tekenverwijderkaart met loep bestellen zodat zelfs de kleinste teek goed bekeken kan worden. De kaart heeft de grootte van een bankpas en is daardoor makkelijk in de portemonnee mee te nemen. Er zijn ook apparaatjes waarmee de teek bevroren wordt. Over de veiligheid hiervan is nog weinig bekend.

Ruim verviervoudigd

In het jaar 2017 kregen 27.000 mensen de ziekte van Lyme, zo blijkt uit een peiling van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Bij de vorige peiling in 2014 waren dit er nog 25.000. Met deze toename is het aantal patiënten dat jaarlijks de ziekte oploopt in de afgelopen 20 jaar ruim verviervoudigd. Uit een peiling onder huisartsen blijkt dat bij ongeveer 25.500 patiënten een voor de lymeziekte kenmerkende vlek of ring op de huid had waardoor de diagnose gesteld kon worden. Bij 1.500 patiënten stelde de huisarts de diagnose op basis van andere klachten. Het aantal mensen dat de ziekte kreeg leek in 2014 nog te stabiliseren ten opzichte van de peiling in 2009, nu blijkt het aantal toch verder te zijn toegenomen. Het aantal mensen dat de huisarts consulteerde voor een tekenbeet steeg afgelopen jaar ook. Ongeveer 91.000 mensen gingen in 2017 naar de huisarts met een tekenbeet. Drie jaar daarvoor waren dit nog 82.000 mensen.

Lymevereniging

Een goede voorlichting over de ziekte van Lyme is zeer belangrijk. Niet iedereen is op de hoogte van de juiste informatie over de teek, de beet en de gevolgen. De Lymevereniging heeft een eigen telefonische informatiedienst, bereikbaar via telefoonnummer 0900-2100022 (€ 0,15 cent per minuut). Deze dienst is ook vanuit het buitenland bereikbaar via het gratis telefoonnummer 0031-85-3001025. Of kijk voor meer informatie op de website https://lymevereniging.nl. Overigens kun je op de website van Tekenradar per gemeente bekijken hoe vaak de ziekte van Lyme gemeld is.