Veearts James Herriot: ‘Soms beschouwde ik de praktijk als een boosaardig, levend wezen dat mij op de proef stelde, mij uitdaagde’

James Alfred Wight leest ontspannen een krantje. Toch is het huis in Thirsk niet het huis dat in de tv-serie is gebruikt. Hiervoor hebben de makers gekozen voor een huis in het plaatsje Askrigg, dat Skeldale House werd genoemd (foto: Richard Helwig).

Laatste update 05-03-2019 – De BBC tv-serie ‘All Creatures Great and Small’, die in de glooiende landschappen van de Yorkshire Dales over veearts James Herriot in de periode van 1978-1990 werd opgenomen, was in die jaren (en later) mateloos populair. Kijkers dachten op een bepaald moment dat de acteurs niet bestonden, maar dat het echte personen in hun werkelijke rol waren. James Alfred Wight (1916-1995) was de opmerkelijke man achter deze verhalen. Richard Helwig reisde verschillende keren af naar dit mooie gedeelte van Engeland. 

In het uitgebreide fotoboek ‘James Herriot’s Yorkshire’ van fotograaf Derry Brabbs vertelt James Alfred Wight in combinatie met de vele grote foto’s over zijn geliefde streek. Over plekjes waar hij graag kwam. Over enkele locaties waar de serie werd opgenomen. Het werkelijk gebeurde verhaal begint eigenlijk als James twaalf jaar is. Alf, zoals hij wordt genoemd voor vrienden, krijgt zijn eerste hond met de naam Don. Het was in deze tijd dat hij een artikel in een tijdschrift leest over het beroep van veearts. Het beroep fascineert hem. In het jaar 1939 studeert Alf als dierenarts af aan het Glasgow Veterinary College. In 1940 trekt hij naar het plaatsje Thirsk, gelegen in Yorkshire, waar hij werk vindt als assistent bij veearts Donald Sinclair. In 1941 trouwt hij met Joan. Telkens als Alf ’s avonds verhalen aan haar vertelt over wat hij de afgelopen dag heeft meegemaakt, is zij degene die hem aanspoort die verhalen op te schrijven. Hij besluit dat op een schrijfmachine te doen. Vanaf dat moment komt er een ommekeer in het leven van Alf. In 1970 verschijnt zijn boek ‘If Only They Could Talk’. Gevolgd in de jaren erna door verschillende andere titels. Zijn lezerspubliek is waanzinnig groot.

Geproduceerd door Bill Sellars

De echte doorbraak volgt als de BBC in 1977 in het bezit komt van de rechten om de verhalen van James Herriot te verfilmen. In 1978 wordt met die verfilming begonnen, waarbij de serie wordt geproduceerd door Bill Sellars. De reeks krijgt de titel ‘All Creatures Great and Small’ (‘Alle Schepsels Groot en Klein’). Er worden over een periode van dertien jaar (1978-1990) maar liefst 91 afleveringen gemaakt, verdeeld over zeven series. Daarnaast zijn er in die periode nog een drietal specials van elk 90 minuten opgenomen. De verhalen van James Herriot gaan over een veeartsenpraktijk die is gelegen op het platteland in Yorkshire. Het speelt zich af vanaf 1937. De kijker maakt in de eerste aflevering van de serie al snel kennis met de hoofdpersonen. Veearts James Herriot (Christopher Timothy), gaat werken in de bestaande praktijk van Siegfried Farnon (Robert Hardy) en diens broer Tristan (Peter Davison). James Herriot is een serieuze, maar nog niet ervaren veearts, die niet alleen van doen krijgt met het eigenzinnige plattelandsvolk, maar tevens met zijn baas Siegfried, een onberekenbare, explosieve en edelmoedige man, maar met een klein hart en een voorliefde voor paarden. Broer Tristan neemt het niet zo nauw en houdt vooral van veel bier en mooie vrouwen. Al snel is James niet langer werknemer van Siegfried, maar diens zakelijk partner. Hij raakt later verliefd op Helen (Carol Drinkwater en later Lynda Bellingham), trouwt en sticht een gezin, dat aanvankelijk intrekt boven de praktijk.

Eigenzinnige plattelandsvolk

Per aflevering komt een afgerond verhaal aan de orde welke gaat over een veeartsenpraktijk. James Herriot is een serieuze, maar nog niet ervaren veearts, die niet alleen van doen krijgt met het eigenzinnige plattelandsvolk, maar tevens met zijn baas Siegfried, een onberekenbare, explosieve en edelmoedige man, maar met een klein hart en een voorliefde voor paarden. De verhalen zijn altijd verbonden met het leven zelf. In die afzonderlijke verhalen draait het ‘ergens’ om. De hoofdpersoon wil iets tot stand brengen, een probleem oplossen (een ziek dier weer beter maken) of tot een beslissing komen (zal hij nu wel of niet die risicovolle operatie uitvoeren). Hij heeft daarbij te maken met conflicten, tegenslagen, belemmeringen en strevingen. James ondergaat een verscheidenheid aan avonturen tijdens zijn werk, die vaak door de karakters van de mensen in de streek worden bewerkstelligd als de dieren aan zijn zorg worden toebedeeld. Dat lijkt romantisch maar schijn bedriegt. Dat zijn leven door de filmmakers niet altijd even romantisch in beeld moest worden gebracht, blijkt uit een passage die we zijn tegengekomen in een van zijn dikke boeken: ‘Iedereen sliep. Iedereen, behalve ik. James Herriot, die geradbraakt en uitgeput naar weer een zwaar karwei op weg was. Waarom was ik in vredesnaam ooit op het idee gekomen om veearts op het platteland te worden? Ik moet stapelgek zijn geweest om een baantje te hebben gekozen waarin je zeven dagen van de week moest werken en ook ‘s nachts nog. Soms beschouwde ik de praktijk als een boosaardig, levend wezen dat mij op de proef stelde, mij uitdaagde. Die mij hoe langer hoe meer onder druk zette om te zien wanneer en op welk tijdstip ik eronder zou bezwijken.’

Geen realiteit

Wat er in ‘All Creatures and Small’ in beeld wordt gebracht, is geen realiteit. Hoe realistisch het misschien ook lijkt. Het wordt gespeeld. Er wordt een geromantiseerd verhaal verteld. De speelscènes zijn gebaseerd op levensechte, realistische varianten uit de verschenen boeken. Ze zijn nauwelijks van de werkelijkheid te onderscheiden. Voor de kijker betekent dit de ultieme mogelijkheid om de hectische realiteit van alledag te ontvluchten. Er kan heerlijk weggedroomd worden in het rustige, natuurlijke leven van het platteland. Het realiteitsgehalte van de gespeelde verhalen ligt hoog. Omdat de boeken van Alf zijn verfilmd, bevindt de tv-serie zich tussen de werkelijkheid en onwerkelijkheid in. De makers hebben als het ware aan de kijker gevraagd om de kritische ingesteldheid op sommige momenten te laten varen en in de illusie op te gaan. De serie werd uitgebracht op dvd bij uitgeverij Memphis Belle. De kwaliteit is prima.

The Pebble Mill studio’s 

Het huis en de praktijk van James Alfred Wight ligt in het plaatsje Thirsk. Op dit adres blijft hij de rest van zijn loopbaan werken. Hij werkt niet alleen samen met Donald Sinclair, die van Alf de fictieve naam Siegfried Farnon meekreeg, maar ook met Donalds jongere broer Brian, die bekend werd als Tristan. Alf gebruikt in zijn boeken niet Thirsk, maar het niet bestaande plaatsje Darrowby. Het huis en de praktijk zijn gerestaureerd en tegenwoordig als museum ingericht. In de huiskamer leest Alf ontspannen de krant en luistert hij naar de radio. Op de bank ligt een kinderboek van Rupert and Snuffy. Op de grond ligt een soort Scrabblespel. Samen met speelgoedautootjes, een kassaatje en een houten paardje op vier wieltjes. Toch is het huis in Thirsk niet het huis dat in de tv-serie is gebruikt. Hiervoor hebben de makers gekozen voor een huis in het plaatsje Askrigg, dat Skeldale House werd genoemd. Hierbij is alleen gefilmd aan de buitenkant en op straat. In het huis wonen in werkelijkheid andere mensen die niets met de serie te maken hebben. De indoorscènes werden gefilmd in The Pebble Mill studio’s van de BBC in Birmingham. De outdoor- en indoorscènes werden later aan elkaar gemonteerd. Alleen de oplettende kijker kan zien waar die beeldovergangen precies zitten.

Grote bewondering

James Herriot zegt over dit huis in zijn boeken: ‘Het oude huis in Georgiaanse stijl met zijn witgeschilderde entree maakte op mij een prettige indruk. Hoewel de verf gebladderd was en het pleisterwerk op  sommige plaatsen had losgelaten, ging er van het geheel iets statigs uit.’ Het ligt voor de hand dat de keuze van dit huis voor het creëren van de juiste sfeer van de tv-serie een goede zet is geweest. Als ik op die plek ben, valt het me op dat alles nog precies op de plek staat zoals in de jaren veertig, toen hij als veearts begon. Alsof hij zo weer de huiskamer binnen kan stappen. Zelfs zijn auto staat nog buiten. Daarnaast heb ik foto’s op de originele BBC set kunnen maken in het plaatsje Richmond. Alf schreef dat hij verliefd was op die streek. Hij beschreef de Yorkshire Dales als ‘Mijn Yorkshire, een land van zuivere lucht, rotsige stroompjes en verborgen watervallen’. Voor de manier waarop hij van zijn relatief simpele boekverhalen een groot succes heeft weten te maken, bestaat bij het publiek grote bewondering. De makers van de BBC hebben bij het vertalen van die boeken naar de tv-serie een filmisch hoogstandje afgeleverd.